Is melk ongezond? Alle feiten op een rij

Is melk ongezond of gezond? Steeds meer mensen zijn met die vraag bezig. En het lijkt wel of iedereen weer wat anders beweert: bloggers, boekenschrijvers, wetenschappers en het Voedingscentrum. Maar hoe zit het nu echt?

melk ongezond melk gezond zuivel ongezond

Over weinig voedingsmiddelen is zoveel discussie als over melk. En de verwarring lijkt de laatste jaren alleen maar toe te nemen. Dat is vervelend, want we willen allemaal weten wat goed is voor ons en wat niet. Is melk gezond of ongezond? Is melk goed of slecht?

Melk goed voor elk?

Er was ook een andere tijd. Een tijd van ‘melk is goed voor elk’. Een tijd waarin bijna niemand zich afvroeg of melk ongezond was. De meeste mensen twijfelden niet aan de heilige koe en de witte motor. Melk was logisch, een oer-Hollands krachtproduct dat lag verankerd in ons dagelijkse voedingspatroon. Goed voor de botten en bron van eiwit, vitamines en calcium.

Melk is niet slecht voor je, maar het is ook geen superfood of wondermiddel.

Voedingscentrum

Dat is nog steeds de boodschap van de zuivelindustrie zelf en van het Voedingscentrum. Volgens de officiële richtlijnen zou je nog steeds een halve liter melk of andere melkproducten tot je moeten nemen om gezond te leven. Als je dat niet doet, dan zou je in de problemen komen…

Leven zonder melk?

Maar is dat wel echt zo? Kunnen we niet zonder melk? Laten we eerlijk zijn (en dat is best lastig als je zo’n grote melkfan bent als wij): je kunt prima leven zonder melk. Alle voedingstoffen in melk kun je ook op andere manieren binnenkrijgen. Calcium zit bijvoorbeeld ook in groene groenten zoals boerenkool. En de eiwitten in melk en melkproducten kun je ook binnenkrijgen als je vlees eet. Of als je een hoop noten, zaden en granen met elkaar combineert.

Melk alternatief?

Het kan dus wel! Maar… en dat is het lastige: je moet er wel heel veel meer moeite voor doen. Voor een goed functionerend lichaam heb je bijvoorbeeld 1 gram calcium per dag nodig. Met twee porties zuivel (één portie is een glas melk, een bakje yoghurt of drie plakjes kaas) ben je al op de helft. Om genoeg calcium binnen te krijgen kun je dat combineren met een handjevol noten en voldoende groenten (200 gram per dag). Dat is makkelijk, goedkoop en lekker.

1 kilo broccoli

Als je die zuivel niet tot je neemt, dan moet het allemaal uit die groenten en noten komen. Hoeveel je dan moet eten? We hebben het even voor je uitgerekend. Voor 1 gram calcium moet je 1 kilo broccoli eten, een halve kilo boerenkool, of bijna een halve kilo amandelen. Tsja, dat is best veel. En ook best eenzijdig. Melk en melkproducten zijn bovendien een belangrijke bron van vitamine B12. Je lichaam heeft die stof nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen en een normale werking van je zenuwstelsel. Als je geen zuivel eet, dan zul je flink meer vlees, vis of eieren moeten gaan eten om toch aan je dagelijkse behoefte te voldoen.

Melk gezond voedingspatroon

Melk is dus een best nuttig onderdeel van een gezond voedingspatroon. Zeker in Nederland. En niet alleen omdat we hier zoveel koeien hebben en de melk dus makkelijk verkrijgbaar en goedkoop is. In tegenstelling tot bevolkingsgroepen in sommige andere delen van de wereld, kunnen we in Nederland melk namelijk ook heel goed verdragen. Bij ons heeft 95% van de bevolking het zogenaamde ‘melkgen’. Daardoor blijven we een leven lang het enzym lactase aanmaken en kunnen we ook een leven lang lactose (de suiker in melk) goed verteren.

Lactose-intolerant

In de rest van de wereld is dat vaak anders. Naar schatting heeft ongeveer 70% van de wereldbevolking dit ‘melkgen’ niet en is dus lactose-intolerant. Zij krijgen buikpijn als ze een paar glazen melk achterover slaan. Lactose-intolerantie komt dus wel degelijk veel voor, alleen niet zo vaak in Nederland. Mensen met lactose-intolerantie kunnen trouwens vaak wel melkproducten gebruiken waar minder lactose in zit. Zoals bijvoorbeeld yoghurt en kwark, waar de lactose op een natuurlijke manier is omgezet in melkzuur. En in Nederlandse harde kaas zit helemaal geen lactose.

Melk ongezond wetenschappelijk

Wat wel opvalt is dat in landen waar weinig melk wordt gebruikt, soms minder ‘Westerse ziekten’ voorkomen, zoals kanker, hart- en vaatziekten, obesitas en diabetes type 2. Kan dat aan de melk liggen? Is melk ongezond? Sommige mensen denken van wel. Maar daar is geen wetenschappelijk bewijs voor. Als je echt in de cijfers duikt, blijkt dat de link tussen melkconsumptie en het effect op ziektes maar heel klein is. Zowel positief als negatief. Bovendien spreken de resultaten van de onderzoeken elkaar vaak tegen. De wetenschap heeft dus geen duidelijk antwoord op de vraag of melk goed of slecht is.

‘Zuivel ongezond?’

Is zuivel ongezond? Nee? Waarom is er dan zoveel ‘negatief’ nieuws over melk? Dat komt omdat er ontzettend veel onderzoek wordt gedaan naar melk en er maar zelden iets spannends te melden is. Negatief nieuws is net wat spannender dan het positieve nieuws. Vandaar dat het negatieve over melk veel meer aandacht krijgt. Zelfs als het wetenschappelijke bewijs niet veel voorstelt, zoals een Zweeds onderzoek naar de link tussen melk en gezondheid. Of de kleine onderzoeken waaruit zou blijken dat melk juist osteoporose zou veroorzaken of dat A1 caseïne in melk slecht voor je zou zijn. Als je al die onderzoeken doorpluist en afweegt dan is de conclusie van de wetenschap over melk niet zo spannend. Namelijk: melk is niet slecht voor je, maar ook geen superfood of wondermiddel.

Melk en kanker

De wetenschap geeft wel een aantal nuttige antwoorden over melk. Bijvoorbeeld dat melkproducten de kans op darmkanker iets verkleinen en de kans op prostaatkanker ietsje verhogen. Dat effect is voor de Gezondheidsraad (het belangrijkste instituut op het gebied van gezondheid in Nederland) reden geweest om melk op de nemen in de nieuwe Richtlijnen gezonde voeding. Darmkanker komt namelijk best veel voor. En alle kleine beetjes helpen in de preventie.

Verzadigd vet in melk

Melk bevat verzadigd vet en volle melk en melkproducten werden om die reden gezien als een risico voor hart- en vaatziekten. Wetenschappers zijn inmiddels tot nieuwe inzichten gekomen. Niet alle verzadigde vetten zijn hetzelfde en het type vet in melk en andere melkproducten zou juist beschermend werken tegen deze ziektes. Vet is dus niet altijd slecht, zelfs niet als je wilt afvallen. Ook dat is wetenschappelijk aangetoond. Volle melkproducten ‘vullen’ meer, waardoor je er minder van eet en ook daarna minder andere dingen eet.

Melk is voor kalfjes

Sommige mensen vinden het drinken van melk onnatuurlijk. Melk is voor kalfjes, niet voor mensen, zeggen ze. Of: we zijn de enige diersoort die melk drinkt van een ander dier. Dat is waar, maar… dat maakt toch niet uit? We zijn ook de enigen die voetballen, op schoenen lopen en voor de lol zwemmen. Bovendien verteren we melk op precies dezelfde manier als kalfjes. En dan zijn er natuurlijk ook mensen die uit principe geen melk of andere dierlijke producten willen gebruiken. En daar is helemaal niets mis mee. Als je zelf twijfels hebt over het dierenwelzijn, dan zou je zelf een melkboerderij kunnen bezoeken om te zien hoe het er daar aan toe gaat.

Melk is puur natuur

Zorgen die koeien niet voor uitstoot van broeikasgassen? Dat klopt! Maar in Nederland valt het reuze mee. We zijn wereldkampioen melk maken. Door slim veevoer laten onze koeien veel minder scheten (methaangas) dan buitenlandse koeien. Nee echt, ook daar is onderzoek naar gedaan. En de complete zuivelsector werkt bijna klimaatneutraal door allerlei slimme en groene oplossingen, zoals zonnepanelen en warmteterugwininstallaties. Bovendien is melk, yoghurt, kaas en kwark uit Nederland een echt natuurproduct. Het word amper bewerkt (het wordt alleen verhit en gefilterd in de fabriek) en gegarandeerd antibioticavrij en worden er ook geen groeihormonen gebruikt. Hier wordt streng op gecontroleerd.

Conclusie

De conclusie? Is melk ongezond? Zeker niet. Melkproducten zijn een waardevol onderdeel van een gezond voedingspatroon in Nederland. Geniet er dus van!