Lactose in medicijnen: hoe zit het precies?

Wat is lactose eigenlijk?

Lactose is een natuurlijke suiker die voorkomt in de melk van zoogdieren. Chemisch gezien is het een disacharide: een combinatie van twee suikermoleculen, glucose en galactose. In je lichaam wordt lactose normaal gesproken afgebroken door het enzym lactase, dat wordt aangemaakt in de dunne darm.

Van melksuiker naar brandstof

Na die afbraak worden de losse suikers apart opgenomen. Glucose komt direct in je bloed terecht en zorgt voor snelle energie. Galactose wordt in de lever omgezet in glucose, die het lichaam óf meteen gebruikt als brandstof, óf opslaat als reserve-energie.

Wat als je lactose niet goed verdraagt?

Bij mensen met lactose-intolerantie wordt er te weinig lactase aangemaakt. De lactose blijft dan onverteerd in de darm, waar darmbacteriën ermee aan de slag gaan. Daarbij ontstaan gassen, wat kan zorgen voor een opgeblazen gevoel, winderigheid of diarree, vooral na het eten of drinken van zuivelproducten.

Farmaceutische lactose: super zuivere melksuiker

De lactose in medicijnen noemen we farmaceutische lactose. Het is geen ‘gewone’ melksuiker maar een extreem zuivere variant die speciaal is bewerkt voor medisch gebruik. Farmaceutische lactose is vrij van bacteriën, vetten en eiwitresten uit melk en voldoet aan strenge kwaliteitseisen, zoals vastgelegd in de Europese Farmacopee.

Waarom zit er lactose in medicijnen?

Lactose wordt in medicijnen niet gebruikt vanwege een genezende werking, maar alleen als hulpstof, ook wel excipient genoemd. Het kan verschillende functies hebben:

• Vulmiddel: vooral in tabletten of capsules, om het werkzame bestanddeel voldoende volume te geven.
• Bindmiddel: helpt bij het vormen van een stevige tablet.
• Oplosmiddel: lactose lost goed op in water en bevordert daardoor een snelle afgifte van de werkzame stof.
• Stabilisator: het verlengt de houdbaarheid van bepaalde geneesmiddelen.

Hoeveel lactose zit er in medicijnen?

De hoeveelheid lactose in medicatie is meestal heel klein. Vaak gaat het om hoeveelheden tussen de 10 en 500 milligram per tablet of capsule. Ter vergelijking: een glas melk (250 ml) bevat ongeveer 12 gram lactose – dat is 24 keer zoveel als een tablet met 500 mg lactose.

Is lactose in medicijnen een probleem?

Volgens MDL Fonds (voorheen de Maag Lever Darm Stichting), vormt de kleine hoeveelheid lactose in medicijnen meestal geen probleem voor mensen met lactose-intolerantie. In milde tot matige gevallen worden deze hoeveelheden zonder klachten verdragen.

Wanneer moet je wél opletten?

Uitzonderingen zijn mensen met aangeboren, erfelijke lactose-intolerantie. Voor hen kan zelfs een kleine hoeveelheid lactose onwenselijk zijn. In die gevallen is het belangrijk om met een arts of apotheker te overleggen over mogelijke alternatieven.

Zijn er lactosevrije medicijnen?

Ja. Er zijn geneesmiddelen op de markt zonder lactose, waarin andere hulpstoffen worden gebruikt, zoals:

• Cellulose (plantaardig vulmiddel)
• Mannitol (suikeralcohol)
• Maïszetmeel

Kan het ook zonder lactose?

Apothekers kunnen altijd nagaan of een bepaald geneesmiddel lactose bevat en – als het nodig – is een alternatief voorschrijven. Er zijn ook zogenaamde ‘magistrale bereidingen’, waarbij de apotheek een medicijn op maat kan maken, zónder lactose.

Zelf checken of je medicijn lactose bevat

Een handige bron om te checken of een medicijn lactose bevat, is de Geneesmiddeleninformatiebank van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG): www.geneesmiddeleninformatiebank.nl.

Drie fabels over lactose in medicatie

“Alle medicijnen bevatten lactose”
Niet waar. Veel medicijnen bevatten géén lactose. Het hangt af van het type geneesmiddel, de fabrikant en de toedieningsvorm.

“Lactose in medicijnen heeft hetzelfde effect als lactose in melk”
Niet correct. De hoeveelheden in medicijnen zijn zó klein dat ze voor de meeste mensen met lactose-intolerantie geen klachten geven.

“Lactose is een actief bestanddeel”
Ook onjuist. Lactose is een hulpstof – het heeft geen geneeskrachtige werking.

Moet je je zorgen maken?

Lactose in medicatie is een veelgebruikte, veilige hulpstof afkomstig uit melk. De gebruikte hoeveelheid is minimaal en veroorzaakt zelden klachten, zelfs niet bij mensen met lactose-intolerantie. Alleen in uitzonderlijke gevallen – zoals bij ernstige intolerantie – is alertheid geboden.

Twijfel? Dit kun je doen

Twijfel je of je medicatie lactose bevat? Overleg met je apotheker of raadpleeg de bijsluiter of de Geneesmiddeleninformatiebank. En goed om te weten: vaak zijn er lactosevrije alternatieven beschikbaar.